Ra harfinin hükümleri, tecvid ilminin önemli konularından biridir. İmam İbnu’l-Cezeri’nin Cezeriyye manzumesinde ra harfinin okunuş kuralları üç beyitte özetlenmiştir. Bu beyitlerde ra harfinin ince okunduğu durumlar ve ihtilaflı okunan kelime belirtilmiş, kalın okunan yerler ise Kur’an okuyucusunun bilgisine bırakılmıştır. Bu yazıda, ra harfinin tecvid kurallarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
Ra Harfinin İnce Okunduğu Yerler
Ra harfi, bazen ince bazen kalın okunan harflerden biridir. Şimdi Cezeriyye manzumesindeki beyitlere göre ra harfinin ince okunduğu durumları sıralıyalım:
1. Ra harfi kesralı olduğunda (رِزْقٌ ) gibi
2. Ra harfi sakin kendinden önceki harf kesralı olduğunda ince okunur. (فِرْعَوْنَ) gibi.
⇒ Lakin bunun için iki şart vardır:
- Ardından kalın harf gelmemeli. Zira ardından dammeli veya fethalı istila harfi gelirse ra harfi kalın okunur. ( قِرْطَاس – مِرْصَادا )
- Kesra, ârizi (geçici) kesra olmamalı. Zira ârizi kesradan sonra gelen sakin ra harfi kalın okunur. ( أَمِ ارْتَابُوا – اِرْجِعِي )
⇒ Not: Ayrıca ra harfi durakta gelip önceki harf sakin (istila harfleri hariç) ondan önceki harfte kesralı olduğunda ince okunur ♠ السِّحْرَ gibi. Aynı şekilde ra harfi durakta gelip önceki harf sakin ye olursa ince okunur. ♠ ٱلطَّيْرِ gibi.
Ra Harfi Ne Zaman Kalın Okunur?
Ra harfinin kalın okunduğu durumlar, Cezeriyye manzumesinde açıklanmamış dolaylı olarak belirtilmiştir. Onları şu şekilde özetleyebiliriz:
- Ra harfi fethalı veya dammeli olduğunda ( رَحْمَتِ) gibi
- Ra harfi sakin olup kendinden önceki harf fethalı veya dammeli ise ( فَأَرْسَلْنَا ) gibi
- Ra harfi sakin olup kendinden önceki harf kesralı olup ancak sonrasında fethalı veya dammeli kalın harf gelirse ( فِرْقَةٍ ) gibi
- Sakin ra harfinden önce ârızî kesralı bir harf gelirse ( لِمَنِ ٱرْتَضَىٰ ) gibi
⇒ Not: Ayrıca ra harfi durakta gelip önceki harf sakin ondan önceki harfte fethalı veya dammeli olduğunda kalın okunur. ♠ خُسْر gibi
Hem İnce Hem Kalın Okunan Kelimeler
İbnu’l-Cezeri’nin Cezeriyye manzumesinde hem ince hem kalın okunan kelimelerden sadece [فِرْقٍ] kelimesini zikretmiştir. İki vecih okunabilmesine sebep olarakta sakin ra harfinden sonra gelen istila (kalın) harfin kesralı olmasını göstermiştir. Bu kelime sadece vasıl durumunda hem ince hem kalın okunabilir. Vakıf durumunda ise sadece kalın olarak okunur.
⇒ Not: Her nekadar manzumede zikredilmemiş olsa bile tecvid ilminde iki kelime daha vardır ki; bu kelimelerdeki ra harfleri hem ince hem kalın okunabilir. Bunlar الْقِطْرِ – مِصْرَ kelimeleridir. Lakin bu kelimeler sadece vakıf durumunda bu şekilde okunabilir. Vasıl durumunda ise her biri kendi harekesin uygun okunur. Yani مِصْرَ kelimesindeki ra harfi fethalı olduğu için kalın, الْقِطْرِ kelimesinde ise ra harfi kesralı olduğu için ince okunur.
Ra Harfinin Tekrir Sıfatı
Beyitlerin son kısmında ra harfinin asli sıfatlarından biri olan tekrir sıfatından bahsedilmiştir. Burada İmam İbnu’l-Cezeri, ra harfi şeddeli olduğunda tekrir sıfatında -tekrara mahal verecek şekilde- mübalağa yapılmamasını tembih etmiştir.
Beyitlerin Türkçe şerhleri için ⇒ Cezeriyye Manzumesi Ra Babı Pdf
Ra harfinin hükümleri pdf için ⇒ https://www.sahihtilavet.com/tefhim-ve-terkik/
