Dr. Rihâb Şakakî Hoca İle Röportaj

Dr. Rihâb Şakakî hocamızla ilk olarak Darusselam Vakfı çatısı altında tanışmıştık. Kendisi hem Kur’an-ı Kerim hem de Hadis-i Şerif yolunda büyük emekler vermiş, pek çok kıymetli âlimin rahle-i tedrisinden geçmiş, on kıraatten icazet sahibi bir hocamızdır. Türkiye’deki okurlarımız onu daha çok, Fatma Yasemin Mısırlı hocamızın Türkçeye kazandırdığı “Hilyetü’t-Tilâve” (Kur’ân Tilavetinde Mükemmellik) adlı kıymetli eseriyle tanımaktadır. Bizler bu röportaj vesilesiyle hocamızın ilmî yolculuğuna yakından şahitlik etmek ve bu birikimi sizlere ulaştırmak istedik. İstifadesi bol, keyifli okumalar dileriz.

Dr. Rihâb Şakakî Hoca Kimdir?

Sahih Tilavet: Rihâb hocam hoşgeldiniz. Kıymetli vaktinizi ayırıp röportaj teklifimizi kabul ettiğiniz için teşekkür ederiz.  Kendinizi kısaca tanıtır mısınız?

Rihâb Hoca : Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla… Bu güzel davetiniz için ben teşekkür ederim. Adım; Rihâb bint Muhammed Müfid Şakakî.  1973 yılında Cidde şehrinde doğdum. Kur’ân-ı Kerîm’i ezberlemeye ilkokul döneminde başladım ve okul öğrenimimin sonunda tamamladım. Fen lisesi mezunuyum. Cidde’de bulunan Cemi’yyeti’l-Hayriyye li-Tahfizi’l Kurân’il-Kerim adlı kuruma bağlı olan Dâru’l-Hudâ’da üç ayrı seviye tecvid eğitimi aldım.

İcazet Okuma

Sahih Tilavet: Hocam, kıraat ilmini hangi alimlerden tahsil ettiniz?

Rihâb Hoca: Biliyorsunuz günümüzde okunan ve bize mütevâtir olarak ulaşan kıraatler üç ana kitapta toplanmıştır. Bunlar :

• Ḥırzü’l-Emânî Ve Vechü’t-Tehânî
• ed-Dürretü’l-muḍıyye fî ḳırââti’s-Selâs̱i’l-Merdıyye
• en-Neşr fi’l-ḳırâʾâti’l aşr

Hırzu’l-Emâni, İmam Şâtibi‘ye ait manzum bir eser olup yedi kıraat imamını iki ravisiyle beraber zikredilmiştir. ed-Dürretü’l-muḍıyye eseri İmam İbnu’l-Cezeri‘ye aittir. O, bu eserinde, İmam Şâtibi’nin eserinde zikredilmeyen üç kıraat imamı ve her birinin iki ravisinin kıraatlerine ait usulleri ve ferşiyât dediğimiz farklı okunan kelimeleri nazma çekmiştir.  Son eser olan en-Neşr fi’l-ḳırâʾâti’l aşr, İmam İbnu’l-Cezeri’ye ait olup on kıraat imamını ve onların tüm tariklerini zikreder. İbnu’l-Cezeri nesr olarak yazdığı bu eserin kolayca ezberlenmesi için onu nazma çekmiş ve bu eserine Tayyibet’un-Neşr adını vermiştir.

Hafs rivayeti gibi tek bir rivayetten icazet alan bir kimse, başka kıraatleri de öğrenmek isterse bu kitapları okumalı, anlamalı ve ezberlemelidir. Sonrasında icazet sahibi hocasına önce tek tek sonra tüm kıraatleri bir hatimde toplayarak ve bunu tüm Kuran’da uygulayıp hocasına ezberden okur. Böylelikle  icazet almaya hak kazanır. Şatibibiyye ve Durre tarikiyle on kıraati cem ederek alınan icazete, el-İcazetu’s-Suğra fi’l-Kırââti’l-Aşr” adı verilir. Tayyibe tarikiyle on kıraati cem ederek alınan icazete ise el-İcazetu’l-Kubra fi’l-Kırââti’l-Aşr” adı verilir.

Elhamdülillah, bu kıraatlerden hem ferdi hem de cem etmek suretiyle pek çok hocadan icazet aldım. Rabbime sonsuz hamdediyorum.  Kıraat icazeti aldığım bu kıymetli hocalarımı burada hürmetle anmak istiyorum. Allah onlardan bu güzel amellerini kabul eylesin.

♦  el-İcâzetu’s-Suğra fi’l-Kırââti’l-Aşr İcazeti Aldığım Hocalarım

• Eymen Ruşdi Suveyd Hoca
• Meşhur kurra İbrahim es-Semennudi

♦  el-İcâzetu’l-Kubra fi’l-Kırââti’l-Aşr İcazeti Aldığım Hocalarım

• Halep şeyhul kurrası Âdil el-Humsı Hoca
• Hasen el-İskenderi Hoca
• Eymen Ruşdi Suveyd Hoca
• Hamid Ekrem el-Buhari Hoca
• Nefise Abdulkerim Zeydan Hoca hanım

♦  Diğer Kıraat İcazetlerim

• Eymen Suveyd Hocadan Hafs rivayetinin Tayyibe tariki icazeti
• Zeyneb Abdulkerim Zeydan’dan yedi kıraat icazeti
• Hasan Said el-İskenderi ve Nefise Abdulkerim Zeydan hocalarımdan on kıraat üzerindeki “dört fazla kıraat” (şâz kıraatler) icazeti

Sahih Tilavet: Kıraat ilmi dışında farklı alanlarda icazetleriniz var mı ?

Rihâb Hoca: Evet var elhamdulillah, hadis alanında çok kıymetli hocalardan icazetler almak nasip oldu. İcazet; ruhsat, izin anlamındadır. Hocadan ahzetmiş olduğun hadisleri başkalarına rivayet etmek için hocanın verdiği izin demektir. Elhamdulillah başta kütüb-i sitte olmak üzere pek çok hadis kitabını hocalarıma okudum, onlardan dinledim ve icazet aldım. Onları şöyle zikredebilirim:

• Şeyh Eymen Rüşdi Suveyd’den; Sahih-i Buhâri, Sahih-i Müslim, Tirmizi, Ebi Dâvud, Nesâi, İbn Mâce, Muvatta, Şemâil-i Muhammediye ve Mişkâtü’l-Mesâbih kitaplarının tamamının icazeti
• Muhaddis Şeyh Dr. Muhammed Said el-Buhari el-Mekki’den kütüb-i sitte (altı hadis kitabı) icazeti
• Şeyh Dr. Yusuf el-Maraşli et-Trablusi’den kütüb-i sitte icazeti
• Şeyh Mevlana Habiburrahman el-A’zami’nin oğlu Şeyh Reşid’den kütüb-i sitte icazeti
• Şeyh Abdulkayyum b. Zeynullah er-Rahmani el-Hindi’den kütüb-i sitte icazeti
• Şeyh Hamid Ekrem el-Buhari’den kütüb-i sitte icazeti aldım.

Burada kıraat alanında yazılan ve ezberlenen manzumelerden aldığım icazetleri de zikretmek istiyorum. Manzume eser; ele aldığı konuyu öğretme amacı taşıyan şiirsel metinlerdir. Kıraat ilminde de bu amaç doğrultusunda pek çok manzum eser kaleme alınmış, kıraat ilminin tüm konularını öğreten ve hıfzını kolaylaştıran metinler ortaya çıkmıştır. Yukarıda üç tanesine değindiğimiz bu manzum eserleri kıraat ilmini öğrenmek isteyen Kuran talebesinin okuması ve ezberlemesi gerekir. Zira bilgiler ancak bu şekilde kalıcı olmaktadır. Nitekim meşhur bir söz vardır:

“من حفظ المتون حاز الفنون”

“Metinleri ezberleyen, ilimleri (tüm incelikleri ile) elde eder.”

Kıraat Manzumeleri

Ben de tüm kıraat talebeleri gibi şu kıymetli eserleri okudum, bazılarından icazet aldım. Kimi öğrencilerim de ezberleyip benden icazet aldılar elhamdulıllah. Bu eserler:

• İmam İbnü’l-Cezeri’nin “el-Mukaddime” (Cezeriyye) manzumesi
• İmam Şâtıbi’nin yedi kıraat hakkındaki “eş-Şâtıbiyye” manzumesi
• İmam İbnü’l-Cezerî’nin üç kıraat hakkındaki “ed-Durretu’l-Mudiyye” manzumesi
• On kıraat hakkında “Tayyibetü’n-Neşr” manzumesi
• İmam Şatıbi’nin “Akîletü Etrâbi’l-Kasâid” (Resm-i Osmani) manzumesi
• İmam Ahmed et-Tîbî’nin tecvid hakkında yazdığı “El-Müfid” manzumesi
• İmam Şâtıbi’nin ayet sayımı ilmi hakkında “Nâẓımetü’z-zuhr” manzumesi
• Kur’ân yazımı (resmü’l-mushaf) ile alakalı olan Mevridü’z-Zam’ân Manzumesi
• Zâtü’r-Rüşd Manzumesi (ayet sayımı hakkında)
• el-Ferâidü’l-Hisân Manzumesi (ayet sayımı hakkında)
• Manzumetun fi’l-kıraati’laşr alâ rivâyeti’l-İmam Nâfi’, Tefsîlü’l-‘Aḳd ve Dürerü’l-Levâmi‘
• “Telhisu Leali’l-Beyan Fî Tecvidi’l-Kur’an” manzumesi
•  Abdulazîz Uyun es-Sûd tarafından Hafs rivayetindeki ihtilaflı kelimeler hakkında yazılan “Telhisu Sarihi’n-Nas” manzumesi
• On kıraat üzerindeki dört kıraat hakkında “el-Fevâidü’l-Mu’tebera” manzumesi
• Şeyh Hasan Said el-İskenderi’den “İthâfu Fudalâi’l-Beşer fi’l-Kırââti’l-Erbaati’l-Aşer” kitabı icazeti (nesr)

Eğitim Faaliyetleri

Sahih Tilavet: Hocam biraz da eğitim verdiğiniz kurumlardan bahseder misiniz?

Rihâb Hoca: Elhamdülillah, otuz yılı aşkın süredir gerek talebe gerek muallime olarak Kur’an-ı Kerim’e hizmet etmeye ve bu alanda eğitimler vermeye gayret ediyorum. Mevla’dan son nefesime kadar bu yolda sebat ihsan etmesini dilerim. Muallimlik serüvenimi şu şekilde özetleyebilirim:

Önce Dâru’l-Hudâ’da, ardından Cidde’de bulunan Cemi’yyeti’l-Hayriyye li-Tahfizi’l Kuran’il-Kerim adlı kurumda 17 yıldan fazla bir süre tecvid (tüm seviyeleri ve incelikleriyle), Şatıbiyye manzumesi ve Resm-i Osmani dersleri verdim. Ayrıca Cidde’deki İmam Şatıbi Enstitüsünde 13 yıldan fazla süredir kıraat ve kıraat ilimleri dersleri verdim ve halen devam etmekteyim. Aynı kurumda Buhari, Müslim, Ebu Davud, Nesai ve Tirmizi dersleri verdim.  Ayrıca Kral Abdulaziz Üniversitesi Kıraat programı kapsamında Cezeriyye manzumesi şerhi dersi verdim. Cidde Üniversitesi Kur’an Araştırmaları Fakültesi’nde misafir öğretim üyesi olarak çalıştım.

Yurt dışında ise Fransa’nın Château-Chinon bölgesindeki Avrupa İnsani Bilimler Fakültesi’nde (IESH) ve aynı fakülteye bağlı Kur’an Enstitüsü’nde 10 yılı aşkın süredir Tecvid, Kıraat ve Resm-i Osmani eğitimleri düzenledim. Fransa’daki aynı merkezde kız öğrencilere Hafs, Verş ve Kâlun rivayetlerini okuttum.  Şu an bu öğrenciler kıraatleri cem’ etmektedirler.

İstanbul’da Darusselam Vakfı‘nda 7 yılı aşkın süre tecvid, kıraat, Kur’an ilimleri eğitimleri verdim. Ayrıca Ajman’daki  el-Etrücce Kur’an-ı Kerim Hıfzı Merkezi’nde yedi kıraat üzerine Şatıbiyye manzumesini eğitimi verdim. Malezya’daki Uluslararası Medine Üniversitesi’nde (Al-Madinah International University) kıraat alanında bir yüksek lisans ve  doktora tezine danışmanlık yaptım.

Telif Ve Şerh Çalışmaları

Sahih Tilavet: Hocam telif  ve şerh çalışmalarınızdan bahseder misiniz? 

Rihâb Hoca: Cidde’de bulunan Cemi’yyeti’l-Hayriyye’nin kadınlar bölümü için “Hilyetü’t-Tilâve” (Tilavetin Süsü) adında bir tecvid kitabı telif ettim. Ayrıca İmam Ahmed et-Tîbî‘nin tecvid hakkındaki “el-Müfîd” adlı manzumesini şerh ettim. Son olarak, amme cüzünü, pratik tablolarla desteklenmiş ameli bir tefsir olarak şerh ettim.

İcazet Alan Öğrenciler

Sahih Tilavet: Hocam kaç talebeye icazet verme imkanınız oldu? 

Rihâb Hoca: Elhamduliilah farklı yaş ve milletlerden toplam 40 öğrencime (Şatıbiyye tariki) Hafs rivayetinden, 11 öğrencime (Tayyibe tariki) Hafs rivayetinden, 7 öğrencime ise on kıraatten (Şatıbiyye ve Durre tariki ile) icazet vermek nasip oldu.

Kıymetli Nasihatler

Sahih Tilavet: Kur’ân Talebesi Gençlerimize Ne Tavsiye Edersiniz?

Rihâb Hoca: Kur’ân talebelerine tavsiyem; bu yolda samimi ve ihlâslı olmaları, Kur’ân’ı sadece ezberlenip okunan bir metin olarak değil, hayatın her anında kendilerine yol arkadaşı kılmalarıdır. Ayetleri anlamaya gayret etmelerini, hayatlarını Kur’ana göre şekillendirmeye çalışmalarını ve öğrenme sürecindeki zorluklara karşı sabırlı olmalarını tavsiye ederim. Zira sebatın ve bereketin anahtarı budur. Adım adım ilerlemek ve az da olsa devamlı olmak başarının sırrıdır. Ayrıca onlara;

Kur’ân’a, hocalarına ve kendi nefislerine karşı edebi muhafaza etmelerini vasiyet ederim. Zira bu ilim, ancak ihlaslı ve mütevazı olanlara nasip olur…

Sahih Tilavet: Türkiye’deki Kur’ân Talebelerine Özel Bir Mesajınız Var mı?

Rihâb Hoca: Türk Kur’ân talebelerine, özellikle Arap diline ehemmiyet vermelerini tavsiye ederim; zira Arapça, Kur’ân’ı anlamanın ve manasındaki o derin lezzeti tatmanın anahtarıdır. Bununla birlikte, zaten mâhir oldukları tecvid ve zabt konusundaki hassasiyetlerini de korumalarını tavsiye ederim.

İlim yolunda köklerimize, ümmetin o devasa mirasına sahip çıkmalarını, dilsel ve kültürel zorluklara karşı sabretmelerini tavsiye ederim. Şunu daima hatırda tutmalıdırlar ki:

Kur’ân’a hizmet etmek yüce bir şereftir; dil farklılığı bir engel değil, bilakis daha fazla ihlas ve gayret için bir vesiledir….

Allah’tan diğer salih amelleri tamamlamayı nasip etmesini ve O bizden razı olana dek hepimizi Kur’an-ı Kerim’e hizmetinde daim kılmasını dilerim. Allahım sonumuzu güzel eyle ve bizi kabulünle rızıklandır.

Bu kıymetli nasihatleri ve ilmî birikimi bizlerle paylaşan Dr. Rihâb Şakakî hocamıza gönülden teşekkür ediyoruz. Kur’an’a adanmış bir ömrün izlerini taşıyan bu sözlerin, Kur’an yolunda yürüyen herkese rehberlik edeceğine inanıyoruz. Rabbimizden, hocamızın ömrünü, ilmini bereketlendirmesini; bu ilimden istifade edenlerin sayısını artırmasını bizleri de Kur’an’a hizmet eden kullarından eylemesini niyaz ediyoruz…